تذکرة الاولیاء ﻳﻜﻲ از ﻛﺘﺎبﻫﺎﻳﻲ اﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪه آن ﺑﺎ ﻧﮕـﺮش ﻋﻤﻴـﻖ ﻋﺮﻓـﺎﻧﻲ و ﺷﻨﺎﺧﺖ دﻗﺎﻳﻖ آن، ﺑﺮشﻫﺎﻳﻲ ﺗﺄﺛﻴﺮﮔﺬار از زﻧﺪﮔﻲ ﺻﻮﻓﻴﺎن ﺳﺪه ﻫﺎي آﻏـﺎزﻳﻦ ﺗـﺼﻮف را ﺑﺎ زﺑﺎﻧﻲ ﺳﺎده و ﻣﻮﺟﺰ و ﺑﺪون اﻇﻬﺎر ﻓﻀﻞ و اﻃﻨﺎب ﻫﺎي ﺑﻲﺟﺎ ﺑﻪ ﻧﻤﺎﻳﺶ ﮔﺬاﺷﺘﻪ اﺳﺖ . ﻋﻄﺎر در ﺣﻜﺎﻳﺖﻫﺎﻳﻲ ﻛﻮﺗﺎه، ﺿﻤﻦ رﻋﺎﻳﺖ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﺳﻪ ﺑﺨـﺸﻲ ﺣﻜﺎﻳـﺖ، ﭘﻴﺮﻧﮕـﻲ ﻛﺎﻣﻞ و ﻣﻨﺴﺠﻢ را ﻛﻪ ﺣﺎﻛﻲ از ﺗﺒﺤﺮ وي در ﺣﻜﺎﻳـﺖ ﻧﻮﻳـﺴﻲ اﺳـﺖ ﻋﺮﺿـﻪ ﻛـﺮده اﺳﺖ . وي ﻛﻪ ﺗﻤﺎﻣﻲ ﺣﻜﺎﻳﺎﺗﺶ را از ﻛﺘﺐ ﭘﻴﺸﻴﻨﻴﺎن وام ﮔﺮﻓﺘﻪ، ﺗﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻧﻘﻞ آنﻫـﺎ ﺑـﺴﻨﺪه ﻧﻜﺮده ﺑﻠﻜﻪ ﺑﺎ دﺧﻞ و ﺗﺼﺮفﻫﺎﻳﻲ ﻫﺮ ﭼﻨـﺪ اﻧـﺪك ﺗﻮاﻧـﺴﺘﻪ اﺳـﺖ ﺑﻬﺘـﺮﻳﻦ ﻧﻤﻮﻧـﻪ ﻫـﺎ ي ﺣﻜﺎﻳﺖ را ﺑﻪ وﻳﮋه در اراﺋﻪ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎن ﻛﺎﻣﻞ و ﭘﻴﺮﻧﮓ ﻣﺴﺘﺤﻜﻢ ﺑﺎ رﻋﺎﻳﺖ ﺳـﺎدﮔﻲ زﺑـﺎن، اﻳﺠﺎز و ﻛﻮﺗﺎﻫﻲ ﺣﻜﺎﻳﺖ ﺑﻪ ﻧﻤﺎﻳﺶ ﮔﺬارد .
این کتاب تنها اثر منثور شیخ عطّار نیشابوري است که در ردیف برجسته ترین آثار فاخر ادب فارسی همچون اسرارالتّوحید محمد بن منور، تاریخ بیهقی، گلستان شیخ اجل سعدي و کلیله ودمنه نصرالله منشی قرار دارد و از مهمترین و معتبرترین اسناد تاریخ تصوف ایران به شمار میآید و در میان تذکره هاي عمومی و خصوصی مقام شامخی دارد و به لحاظ شیوایی از شاهکارهاي نثر فارسی شمرده می شود.
تذکرةالاولیا دو بخش است. بخش نخست شرح احوال 72 تن از مشایخ تصوف و بزرگان معرفت است. این بخش با بیان مناقب حضرت امام جعفرصادق علیه السلام شروع میشود و با بیان احوال حسین بن منصور حلّاج پایان میپذیرد. بخش دوم ملحقات کتاب است که شرح احوال 25 تن از مشایخ و اولیاي دین را دربردارد. بسیاري از محقّقان بخش دوم را از عطّار نمیشمارند. اولاً سبک و سیاق سخن در این بخش با بخش نخست متفاوت است ثانیاً خود عطّار در مقدمۀ کتاب همان 72 تن را ذکر کرده است. بخش دوم تنها در نسخههاي خطّی متأخّر به دست آمده و فقط به ذکر مشایخ خطّۀ خراسان اختصاص یافته است.
ارزش ادبی این کتاب در میان ارزشهاي گوناگونی که دارد، از همه درخشانتر است. الاولی تذکرةالاولیا در کنار شاهکارهاي ادب فارسی همانند تاریخ بیهقی و ¸ تذکر اسرارالتّوحید از شیواترین آثار زبان فارسی به شمار میآید. این اثر اگر در طول هفت قرن مورد توجه و تمجید قرار گرفته، بعد از اخلاصی که از قلم مؤلفّ تراوش کرده، مدیون جنبههاي هنري و ادبی خود است. زبان شیخ در سراسر کتاب بی پیرایه و دور از پیچیدگی هاي لفظی و معنوي است. همین عامل موجب شده که زیبایی کلام افزونی یابد و تأثیر آن در نفوس بیشتر شود. سجعگویی هاي آغاز هر بخش- که باید آنها را به عنوان براعت استهلال به شمار آورد- شروع هنري و ادبی ویژه اي به کتاب بخشیده و موجب تنوع و پویایی متن ها شده و گزارشها را زنده نگه داشته است. متنهاي مسجع متکلّف کتاب از یک دهم هم کمتر است. مثل سجعی که در آغاز ذکر رابعۀ عدویه آورده:
«آن مخدرة خدرخاص، آن مستورة ستر اخلاص، آن سوختۀ عشق و اشتیاق، آن شیفتۀ قرب و احتراق، آن نایب مریم صفیه، آن مقبول رجال، رابعۀ عدویه»
کلام شیخ در تذکرةالاولیا قابل کمال توجه است که بعد از چند سطر آغازین از نظر انشایی و دستوري از درك و دریافت اکثریت مردم دور نرفته و به قول استاد دکتر زرین کوب:
احتمال میرود که شیخ در این کتاب عمداً سعی داشته است سخن را تا حد ممکن در محدودة ادراك و تداول عام خلق نگه دارد و لطف و زیبایی این کلام از همانجا است. این نکته هم که او در تصنیف کتاب و در تقریر حالات بزرگان، ناظر به تنبیه و ارشاد اهل عصر بوده است، لطف و زیبایی بیشتري به کلام او میدهد.
شادروان استاد محمد قزوینی که حدود یک صد سال پیش به تصحیح تذکرةالاولیا پرداخته و مقدمۀ و حواشی سودمندي برآن نگاشته، به برخی از خصایص صرفی، نحوي و لغوي کتاب اشاره داشته و در انشاي متن دو صفت « سادگی » و « شیرینی »
را صفت بارز آن قلمداد کرده است.
خرید کتاب تذکره الاولیاء
جستجوی کتاب تذکره الاولیاء در گودریدز
معرفی کتاب تذکره الاولیاء از نگاه کاربران
کتاب های مرتبط با - کتاب تذکره الاولیاء
این کتاب تنها اثر منثور شیخ عطّار نیشابوري است که در ردیف برجسته ترین آثار فاخر ادب فارسی همچون اسرارالتّوحید محمد بن منور، تاریخ بیهقی، گلستان شیخ اجل سعدي و کلیله ودمنه نصرالله منشی قرار دارد و از مهمترین و معتبرترین اسناد تاریخ تصوف ایران به شمار میآید و در میان تذکره هاي عمومی و خصوصی مقام شامخی دارد و به لحاظ شیوایی از شاهکارهاي نثر فارسی شمرده می شود.
تذکرةالاولیا دو بخش است. بخش نخست شرح احوال 72 تن از مشایخ تصوف و بزرگان معرفت است. این بخش با بیان مناقب حضرت امام جعفرصادق علیه السلام شروع میشود و با بیان احوال حسین بن منصور حلّاج پایان میپذیرد. بخش دوم ملحقات کتاب است که شرح احوال 25 تن از مشایخ و اولیاي دین را دربردارد. بسیاري از محقّقان بخش دوم را از عطّار نمیشمارند. اولاً سبک و سیاق سخن در این بخش با بخش نخست متفاوت است ثانیاً خود عطّار در مقدمۀ کتاب همان 72 تن را ذکر کرده است. بخش دوم تنها در نسخههاي خطّی متأخّر به دست آمده و فقط به ذکر مشایخ خطّۀ خراسان اختصاص یافته است.
ارزش ادبی این کتاب در میان ارزشهاي گوناگونی که دارد، از همه درخشانتر است. الاولی تذکرةالاولیا در کنار شاهکارهاي ادب فارسی همانند تاریخ بیهقی و ¸ تذکر اسرارالتّوحید از شیواترین آثار زبان فارسی به شمار میآید. این اثر اگر در طول هفت قرن مورد توجه و تمجید قرار گرفته، بعد از اخلاصی که از قلم مؤلفّ تراوش کرده، مدیون جنبههاي هنري و ادبی خود است. زبان شیخ در سراسر کتاب بی پیرایه و دور از پیچیدگی هاي لفظی و معنوي است. همین عامل موجب شده که زیبایی کلام افزونی یابد و تأثیر آن در نفوس بیشتر شود. سجعگویی هاي آغاز هر بخش- که باید آنها را به عنوان براعت استهلال به شمار آورد- شروع هنري و ادبی ویژه اي به کتاب بخشیده و موجب تنوع و پویایی متن ها شده و گزارشها را زنده نگه داشته است. متنهاي مسجع متکلّف کتاب از یک دهم هم کمتر است. مثل سجعی که در آغاز ذکر رابعۀ عدویه آورده:
«آن مخدرة خدرخاص، آن مستورة ستر اخلاص، آن سوختۀ عشق و اشتیاق، آن شیفتۀ قرب و احتراق، آن نایب مریم صفیه، آن مقبول رجال، رابعۀ عدویه»
کلام شیخ در تذکرةالاولیا قابل کمال توجه است که بعد از چند سطر آغازین از نظر انشایی و دستوري از درك و دریافت اکثریت مردم دور نرفته و به قول استاد دکتر زرین کوب:
احتمال میرود که شیخ در این کتاب عمداً سعی داشته است سخن را تا حد ممکن در محدودة ادراك و تداول عام خلق نگه دارد و لطف و زیبایی این کلام از همانجا است. این نکته هم که او در تصنیف کتاب و در تقریر حالات بزرگان، ناظر به تنبیه و ارشاد اهل عصر بوده است، لطف و زیبایی بیشتري به کلام او میدهد.
شادروان استاد محمد قزوینی که حدود یک صد سال پیش به تصحیح تذکرةالاولیا پرداخته و مقدمۀ و حواشی سودمندي برآن نگاشته، به برخی از خصایص صرفی، نحوي و لغوي کتاب اشاره داشته و در انشاي متن دو صفت « سادگی » و « شیرینی »
را صفت بارز آن قلمداد کرده است.
خرید کتاب تذکره الاولیاء
جستجوی کتاب تذکره الاولیاء در گودریدز